Lắng nghe video và trả lời câu hỏi

Lời hát ru gợi cho
em nhớ đến ai? Em
có cảm nhận gì khi
nghe lời hát ru đó?

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU
TRƯA THA HƯƠNG
- TRẦN CƯ -

I. Tìm hiểu chung

1.Tác giả:
- Trần Cư tên thật là Trần Ngọc Cư, sinh năm 1918, quê Hải Phòng.
- Là tú tài của ngành triết học, từng dạy văn và viết báo.
- Tác phẩm tiêu biểu: Trưa tha hương (17-7-1943), Trên lái thần (12-1944)...
2. Đọc và tìm hiểu chú thích:
3.Tác phẩm:
*. Xuất xứ
- Ra đời 17/07/1943
- Trích từ Tổng hợp Văn học Việt Nam, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1995
*. Thể loại: tùy bút
*. Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm
*. Bố cục (3 phần)
- Phần 1 (từ đầu đến “màu xanh dịu trên rèm cửa”): Tình huống xảy ra câu chuyện
- Phần 2 (tiếp đến “câu hát ru em”): Nỗi nhớ gia đình của nhân vật “tôi”
- Phần 3 (còn lại): Nỗi nhớ quê hương của nhân vật “tôi”

II. Tìm hiểu chi tiết:
1. Tình huống, địa điểm, thời gian của câu chuyện
Bối cảnh:
- “Một buổi trưa ở Chúp ... ai nấy đều sửa soạn đi nghỉ ... Bỗng nhiên, ở bên trái,
ngoài hiên rộng, nổi lên tiếng võng đong đưa ... Rồi một giọng ru em nổi lên – một
giọng người Bắc ...”
- Tình huống:
Nhân vật tôi nằm nghỉ trưa ở nhà người bạn, trước không gian trưa vắng lặng và
nghe thấy tiếng ru quen thuộc
- Địa điểm:
+ Ở Chúp, bên kia bờ Cửu Long Giang.
+ Ở nhà một người bạn Nam Kỳ.
- Thời gian:
- Buổi trưa lung linh.
-> Bối cảnh, tình huống của câu chuyện rất đặc biệt
- >Thời gian, địa điểm rõ ràng.

2. Những âm thanh quen thuộc đưa nhân vật trở về với những kỉ niệm xưa cũ ở quê
hương
* Âm thanh:
- Tiếng dây thừng căng thẳng cọ vào guốc võng kẽo kẹt nghe buồn nản lạ.
- Tiếng võng đưa kẽo kẹt như nạo (Từ nạo diễn tả một sự bào mòn tâm hồn trong tác giả khi
nghe tiếng võng khiến nối nhớ, những kí ức ùa về càng da diết hơn).
- Một giọng ru em nổi lên – một giọng ngưởi Bắc.
* Tiếng hát ru đã làm nhân vật “tôi” nhớ về những ngày thơ ấu ở xứ Bắc với biết bao kỉ niệm
ùa về:
- “Tự nhiên tôi thấy nhớ nhà”, “tôi bỗng nhớ nhà như một đứa trẻ”.
- Nhớ về những kỉ niệm ngày xưa với thầy, mẹ và vú em.
*NT: Ngôn ngữ giàu trữ tình, chất thơ, giàu hỉnh ảnh và nhịp điệu thể hiện được cảm xúc và
nội tâm của nhân vật “tôi”.
 Tiếng hát ru đã giúp nhân vật “tôi” nhận ra sự hạnh phúc giản dị, bình thường luôn hiện
diện trong gia đình của mình, nhưng nay phải đi xa rồi, nhân vật “tôi” mới hiểu.

3. Câu hát ru quen thuộc, đầy kí ức về quê hương.
- Người hát ru là người đi ở vú.
- Qua tiếng hát ru, nhân vật “tôi” thấy hình ảnh về khung cảnh quen thuộc của quê
hương ở xứ Bắc:
+ Những làng tre xanh trên ruộng lúa, với các cô thôn nữ khăn mỏ quạ.
+ Những đêm trăng trai gái hát trống quân
+ Những đêm chèo ngày vào đám của quê hương.
*NT: Ngôn ngữ giàu trữ tình, giàu cảm xúc. Nhiều từ láy+ Phép liệt kê và điệp ngữ
® Nhấn mạnh những âm thanh quen thuộc ở quê hương vẫn còn mãi trong tâm
hồn những người con xa xứ, dù đi tới đâu, ở bất cứ nơi nào vẫn nhớ tới quê
hương thân yêu của mình.
-> Điệu hát ru miền Bắc thường là những bài ca dao. Đó là nơi giữ nguyên vẹn tâm
hồn người nhà quê Việt Nam.
- Lời hát không đơn thuần chỉ để hát ru em, ru con ngủ mà nó còn là điệu hồn dân
tộc, nó là kí ức tuổi thơ của biết bao con người. Nó nhắc người ta về cội nguồn dân
tộc và nơi chôn rau cắt rốn của mình.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Nghệ thuật tả cảnh đặc sắc, bức tranh nông thôn buổi trưa hiện ra chân thực, sinh
động.
- Ngôn ngữ giàu chất thơ, thể hiện cảm xúc nhớ thương, da diết.
2. Nội dung
Bài tùy bút nói lên những suy nghĩ và cảm xúc của tác giả về điệu hát ru nói
riêng, nỗi lòng người xa xứ nói chung nhân nghe tiếng hát ru của một người phụ
nữ miền Bắc.

Kinh nghiệm đọc hiểu văn bản tùy bút

1. Đọc lướt văn
bản xác định thể
loại văn bản, tác
giả, nội dung
chính.

2. Đọc chi tiết, đánh dấu,
ghi chép được các câu văn,
đoạn văn thể hiện rõ tình
cảm xúc động và những suy
nghĩ sâu lắng của tác giả.
Qua đó thể hiện rõ đặc điểm
về ngôn ngữ đạm chất thơ,
giàu hình ảnh và cảm xúc
trong văn bản tùy bút.

3. Liên hệ , rút ra được
bài học cho bản thân về
cách nghĩ, cách ứng xử
do văn bản tùy bút gợi
ra. Tìm được mối quan
hệ của tác phẩm đối với
cuộc sống con người.

Luyện tập
(1) Tiếng hát ru đã giúp "tôi" nhận ra điều gì?
(2) Trong những câu văn, đoạn văn thể hiện rõ tình cảm
xúc động và những suy nghĩ sâu lắng của “tôi” khi nghe
tiếng hát ru, em ấn tượng nhất chi tiết nào ? Tại sao?