Câu tục ngữ:
« Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối »
Có ý nghĩa như thế nào?
Câu tục ngữ rất gần gũi với người dân Việt Nam. Nội dung
của nó thể hiện một hiện tượng tự nhiên diễn ra hàng năm ở
nước ta, đó là hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa.
Đây là một trong những hệ quả được sinh ra từ chuyển động
quanh Mặt trời của Trái đất. Trong thực tế, hiện tượng này
diễn ra như thế nào trên Trái đất?

1

BÀI 7: CHUYỂN ĐỘNG CỦA
TRÁI ĐẤT QUANH MẶT TRỜI
VÀ HỆ QUẢ

2

Chuyển động
quanh Mặt Trời
của Trái Đất

NỘI
DUNG
BÀI HỌC
Hệ quả của
chuyển động
của Trái Đất
quanh MT

1. Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

21 - 3
Xuân Phân
22 - 12
Đông Chí

22 - 6
Hạ Chí
23 - 9
Thu Phân
Quan sát hình chuyển động và cho biết:

Hình
dạng
quỹ
đạotheo
chuyển
động?
Thời
gian
chuyển
động
1
Quỹ
đạo
chuyển
động
hình
elip
gần
tròn.
Thời
Hướng
chuyển
động
chiều
từ
Tây
sang
Đông
(ngược
chiều
1. Hướng chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời cùng chiều
vòng
bao
lâu? đồng1hồ?
gian
chuyển
vòng hết 365 ngày 6 giờ
kim
hồ)
hay đồng
ngược
chiều kimđộng

1. Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời
- Trái Đất quanh Mặt Trời là từ tây sang đông, theo quỹ đạo dạng
hình elip gần tròn.
+ Hướng chuyển động: từ tây sang đông (ngược chiều kim đồng
hồ)
+ Thời gian Trái Đất quay quanh Mặt Trời hết 1 vòng: 365 ngày 6
giờ (1 năm).
+ Trong quá trình chuyển động quanh Mặt Trời, trục TĐ luôn
nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo một góc 66 độ 33'và không
đổi phương ( sự chuyển động đó gọi là chuyển động tịnh tiến)
7

Em có biết?
Thực tế Trái Đất quay quanh Mặt Trời hết 365 ngày 6 giờ

Năm
nhuận

Có 366 ngày
Tháng 2
có 29 ngày

Cách tính năm nhuận
8

Em có biết?
Năm B: 4. Nếu năm B
chia hết cho 4 thì năm B
là năm nhuận DL

Các năm tròn thế kỉ thì
lấy B : 400, nếu chia hết
cho 400 thì năm đó là
năm nhuận DL
Ví dụ: năm 2020 là năm nhuận

9

10

2. Hệ quả chuyển động
của TĐ quanh MT

Quan sát và dự đoán nội dung
các bức tranh?

XUÂN

HẠ

THU

ĐÔNG

a. Mùa trên Trái Đất
Mùa là một phần thời gian của năm, có những đặc
điểm riêng về thời tiết, khí hậu.
Cảnh sắc thiên nhiên 4 mùa

12

Tại sao khi chuyển động quanh Mặt Trời, Trái Đất lại hình thành các
mùa trong năm?

+ Vào ngày 22 - 6, bán cầu Bắc hay bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời nhiều hơn?
+ Vào ngày 22 - 12, bán cầu Bắc hay bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời nhiều hơn?
+ Từ ngày 21- 3 đến 23 - 9 ở bán cầu Bắc là mùa nóng hay mùa lạnh? Vì sao?
+ Từ ngày 23 - 9 đến 21- 3 ở bán cầu Nam là mùa nóng hay mùa lạnh? Vì sao?

14

a. Mùa trên Trái Đất
- Mùa là một phần thời gian của năm, có những đặc điểm riêng
về thời tiết và khí hậu.
- Nguyên nhân: Khi chuyển động quanh Mặt Trời, do trục Trái
Đất nghiêng và không đổi hướng trên quỹ đạo nên bán cầu Bắc
và bán cầu Nam lần lượt ngả về phía Mặt Trời. Điều này làm cho
thời gian được chiếu sáng ở mỗi bán cầu thay đổi trong năm và
sinh ra các mùa.
- Sự phân bố ánh sáng, lượng nhiệt và các mùa ở 2 nửa cầu trái
ngược nhau.

- Nguyên nhân sinh ra hiện tượng mùa là do trục Trái đất nghiêng và
gần như không đổi hướng khi Trái đất chuyển động trên quỹ đạo quanh
Mặt trời.
- Vào ngày 22 - 6, bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời nhiều hơn.
- Vào ngày 22 - 12, bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời nhiều hơn.
- Từ ngày 21- 3 đến 23 - 9 ở bán cầu Bắc là mùa nóng do ngả về phía
Mặt trời nên nhận nhiều ánh sáng và nhiệt.
- Từ ngày 23 - 9 đến 21- 3 ở bán cầu Nam là mùa lạnh do không ngả về
phía Mặt trời nên nhận được ít ánh sáng và nhiệt.

b. Hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa

16

b. Hiện tượng ngày - đêm dài ngắn theo mùa
- Trong khi chuyển động quanh Mặt trời Trái Đất có lúc ngả nửa
cầu Bắc, nửa cầu Nam về phía Mặt Trời. Do đường phân chia
sáng tối không trùng với trục TĐ, nên các địa điểm ở nửa cầu
Bắc, nửa cầu Nam có hiện tượng ngày, đêm dài ngắn khác nhau
theo vĩ độ.
- Các địa điểm nằm trên đường Xích đạo quanh năm luôn có
ngày, đêm dài bằng nhau. Càng xa Xích đạo về phía hai cực, sự
chênh lệch độ dài ngày đêm càng biểu hiện rõ rệt.

17

- Ngày 22 - 6, Mặt trời chiếu thẳng góc vào mặt đất ở vĩ tuyến
23°27'B. Thời điểm đó, bán cầu Bắc là mùa nóng, ngày dài hơn đêm.
- Ngày 22 - 12, Mặt trời chiếu thẳng góc vào mặt đất ở vĩ tuyến
23°27'N. Thời điểm đó, bán cầu Nam là mùa nóng, ngày dài hơn đêm.
- Vào ngày 21 - 3 và 23 - 9, Mặt trời chiếu thẳng góc tại xích đạo nên
lượng nhiệt và ánh sáng của mặt Trời bằng nhau ở hai bán cầu Bắc và
Nam. Bán cầu Bắc hay bán cầu Nam đều có thời gian ngày và đêm dài
bằng nhau.

Quan sát hình 7.3 và hãy
cho biết:
- Xác định các điểm
A,B,C
- So sánh độ dày ngày và
đêm giữa các điểm A,B,C
vào 22/6 và 22/12
- Rút ra kết luận về sự
chênh lệch ngày đêm theo
mùa.

- Xác định: Điểm A nằm trên xích đạo,
điểm B nằm ở chí tuyến Bắc, điểm C nằm
ở vòng cực Bắc
- Vào ngày 22-6: Điểm B,C ở vị trí bán cầu
Bắc đang vào ban ngày, bán cầu Bắc ngả về
phía mặt trời nên có có ngày dàì hơn đêm
- Vào ngày 22-12: Điển A,B,C ở vị trí bán
cầu Bắc hiện đang vào ban đêm, bán cầu
Nam ngả về phía mặt trời nên ở các vị trí
B,C ngày ngắn hơn đêm
- Điểm A thuộc đường xích đạo, tại đường
xích đạo quanh năm ngày, đêm dài bằng
nhau.

=> Kết luận: Do đường phân
chia sáng tối không trùng với
trục Trái Đất nên các địa điểm ở
bán cầu Bắc và bán cầu Nam có
hiện tượng ngày, đêm dài khác
nhau. Càng xa xích đạo về phía
hai cực sự chênh lệch độ dài
ngày đêm càng rõ rệt. Các địa
điểm nằm trên đường xích đạo
quanh năm có ngày, đêm dài
ngắn như nhau.

20

Luyện tập

1. Dựa vào hình 7.1 hãy cho biết các mùa xuân, hạ, thu, đông ở bán cầu Bắc kéo
dài trong khoảng thời gian nào?
2. Khi các mùa ở bán cầu Bắc là xuân, hạ, thu, đông thì thứ tự mùa ở bán cầu
Nam diễn ra như thế nào? 
1. Ở bán cầu Bắc kéo dài trong
khoảng thời gian:
• Mùa xuân: từ 21-3 tới 22-6
• Mùa hạ: từ 22-6 tới 23-9
• Mùa thu: từ 23-9 tới 22-12
• Mùa đông: từ 22-12 đến 21-3
2. Khi các mùa ở bán cầu Bắc là
xuân, hạ, thu, đông thì thứ tự
mùa ở bán cầu Nam diễn ra
ngược lại

Hướng dẫn về nhà
Hoàn thành bài
tập SBT

Chuẩn bị theo
hướng dẫn của
GV

Đọc trước nội
dung bài 8
22